Tekst: Marcel van Deursen Foto’s: Marcel van Deursen en Simon Swart
Zeventien maanden zonder wieken
De Ambachtsmolen staat er na zeventien maanden zonder wieken weer fier bij. De mistroostige aanblik van de geamputeerde molen behoort tot het verleden. Ik tref molenaar en bewoner Han Kuijper voor zijn molen waar blijkt dat de werkzaamheden nog niet zijn afgerond. Molenmaker Poland uit Oterleek is bezig met het schilderen van de weeg (de gepotdekselde horizontale planken aan de onderzijde van de molen) en de kozijnen. Mij wordt verteld dat ze van boven naar beneden zijn gegaan en nu het werk aan de kap is afgerond is de onderzijde aan de beurt.
De Ambachtsmolen
De molen stamt uit 1632 en is gebouwd voor de bemaling van de Geestmerambacht (Geest staat voor grond en samen met het mannerambacht daar verricht, ontstond de naam voor de molen en de polder). Er stond destijds nog een molen met hetzelfde doel. Vlakbij waren er nóg twee molens; zij bemaalden de Heerhugowaard. Samen bekend als ’De vier molens achter Oudorp’. In tegenstelling tot de geteerde Heerhugowaardse molens waren onze molens geverfd,’ zegt Han. We zijn het erover eens dat de eigenaar de Heerhugowaarders waarschijnlijk de loef af wilde steken.
Het Geestmerambacht en de Heerhugowaard waterden uit op de Raaksmaatsboezem. Deze had echter geen directe aansluiting meer met zee en was daardoor qua capaciteit beperkt. Het overtollige water moest afgestreken worden op de naast- en hoger gelegen Schermerboezem. Daartoe dienden de molens achter Oudorp, die aan de Zeswielen en de molens in Rustenburg. Toen de boezems voor het transport van groot materieel in 1941 gemeengelegd (gelijk gemaakt) werden verloren de strijkmolens hun functie; de drie nabijgelegen molens werden gesloopt maar de Ambachtsmolen bleef behouden.
Han
Toen Han Kuijper in zijn bootje langs de in verval geraakte molen vaarde raakte hij bevangen door het idee om molenaar te worden, de molen op te knappen en erin te wonen. De hovenier van toen was geïnteresseerd in de elementen zoals wind, water en natuur. Hij dompelde zichzelf onder in de magie van molens en volgde de noodzakelijke opleiding om zelfstandig een molen te kunnen beheren. Alles viel samen toen hij werd aangesteld als molenaar van de Ambachtsmolen. Samen met vrijwilligers, familie en vrienden en dankzij donateurs bouwde hij aan wat zijn levenswerk genoemd kan worden. Tot op de dag van vandaag is Han bezig met de molen en zijn omgeving. Onlangs nog heeft hij een vlot gebouwd met een pontje. Verder is het mogelijk er te logeren in het molenhuisje of woonboot Liefke en het terrein af te huren voor groepen. Er kan zelfs en een rondvaart worden gemaakt. Al met al een een parel aan het Wuiver.
Het haspelkruis
De aanleiding om dit artikel te schrijven is gelegen in het feit dat het gevlucht vervangen is en daarbij is teruggevallen op de situatie van vóór 1958. Tot dat jaar was de molen uitgerust met een zogenaamd haspelkruis. Door de askop waren vier halve houten roeden gestoken. Deze zijn destijds vervangen door twee gelaste stalen roeden. Om dit te kunnen doen zijn de tussenschotten uit de askop geslagen.
Eind 2022 waren de ruim vierenzestig jaar oude gelaste roeden aan vervanging toe. Voor de Molenstichting Alkmaar was dit aanleiding om de oude situatie, een haspelkruis met vier halve roeden, te herstellen. Nu uiteraard wel van metaal in plaats van hout. De nieuwe roeden waren al min of meer besteld toen er een behoorlijke beschadiging aan de askop aan het licht kwam. De schade moest worden hersteld voordat afgelopen juni de vier nieuwe roeden gestoken konden worden. Omdat de askop geen tussenschotten meer had, zijn de delen van binnen- en buitenroede vooraf aan elkaar gekoppeld met stroppen en door houten wiggen aan de voor- en zijkanten, stalen wiggen aan de achterzijde, keerklossen aan de zijkanten en vullatten, bevestigd in het ashuis. Daarnaast zijn er twee stroppen om de askop aangebracht. Een pittige klus maar daarmee is een unieke situatie gecreëerd; er zijn namelijk nog maar twee molens naast de Ambachtsmolen die beschikken over een haspelkruis. Toevallig staan ze beiden in of rond Alkmaar; het gaat om de Robonsbosmolen in Alkmaar en de Slootgaardmolen in Waarland.
Donateurs
Het herstel van zowel het wiekenkruis van de Ambachtsmolen en de molens aan de Molenkade is financieel mogelijk gemaakt door fondsenwerving en een schenking van mevrouw Charlene de Carvalho-Heineken, de ambachtsvrouwe van de heerlijkheid Oudorp en tevens beschermvrouwe van Oudorp.
De molenstichting Alkmaar zit overigens dringend verlegen om nieuwe donateurs die zorgen voor fundament en ondersteuning. De aanwas is onvoldoende om terugloop als gevolg van vergrijzing en verhuizingen op te vangen. Daarmee loopt het aantal donateurs jaar na jaar terug.
Dus willen we in Oudorp de karakteristieke molens behouden, wordt dan donateur (zie de QR-code). De verbeteringen aan de Ambachtsmolen laten zien dat dit onze ondersteuning meer dan waard is.
